Bijen zijn onmisbaar voor ecosystemen en voedselproductie: ze bestuiven meer dan 80% van alle bloeiende planten, maar wereldwijd gaat het slecht met de bij. Volgens een Guardian-artikel uit maart 2025 zijn bijensterftes in de VS naar recordhoogtes gestegen: elke winter verdwijnt meer dan de helft van alle honingbijvolken, dat is twee keer zoveel als het historische gemiddelde.
Er zijn verschillende oorzaken, maar één ding is duidelijk: we kunnen de bij helpen door de juiste bloemen en bomen te planten. In Yucatan, waar hittegolven en droogte vaak voorkomen, maken inheemse en droogtebestendige soorten een groot verschil. In dit artikel lees je welke bomen en planten het meest bijdragen aan gezonde bijenpopulaties in Yucatan, gebaseerd op lokale kennis, interviews en wetenschappelijk onderzoek, ook met wat praktische tips voor een bijvriendelijke tuin.
Wat maakt een plant of boom goed voor bijen?
Bijen verzamelen nectar en stuifmeel om honing te maken en hun volk te voeden. Bepaalde planten en bomen zijn aantrekkelijker voor bijen vanwege de volgende kenmerken:
- Kleur: Bijen houden van blauw, geel en wit, kleuren die ze goed kunnen zien. Rood zien ze slecht.
- Vorm: Platte of open bloemen geven makkelijker toegang tot nectar.
- Inheems: Inheemse planten zijn aangepast aan de lokale bodem, het klimaat en de bestuivers.
- Bloeitijd: Een opeenvolging van bloeiende planten zorgt voor voedsel tijdens het hele seizoen.
- Droogtebestendig: In het hete, droge klimaat van Yucatan is het essentieel om goed tegen de droogte te kunnen.
Lokale Inzichten: Wat zeggen de experts?
Voor dit artikel sprak ik met drie mensen die dagelijks werken met bijen en planten in Yucatan:
- Cecilia Uh Jiménez, docent agro-ecologie en oprichter van U Neek’ Lu’um in San Antonio Chel.
- Jesús Oxte, imker uit Hunucma die zijn honing in Merida verkoopt.
- Patricio Moo, tweede generatie imker en oprichter van U Lu’umil Ka’ab in Kaua.
Zij benadrukken allemaal het belang van inheemse, droogtebestendige soorten. Veel van deze planten, zoals Tajonal, Jabin en Chaka, groeien langs wegen of op verlaten stukken land. Wat soms op wildgroei of onkruid kan lijken, is in feite cruciaal voor bijen.
De Beste Planten en Bomen voor Bijen in Yucatan
Hieronder een selectie van de belangrijkste soorten voor bijen in de regio. Deze planten komen ook terug in de omgeving waar onze Yuca Honey vandaan komt.
1. Tajonal (Viguiera dentata)
- Bloeiperiode: november – februari
- Waarom belangrijk: Tajonal is de belangrijkste nectarbron in de regio volgens onderzoek van het CICY.
- Opmerking: Groeit in overvloed langs wegen. Volgens Jesús Oxte kristalliseert de honing snel.
2. Jabin (Piscidia piscipula)
- Bloeiperiode: februari – april
- Waarom belangrijk: Levert veel nectar en draagt sterk bij aan de honingproductie in het voorjaar.
- Opmerking: Een sterke boom die ook wordt gebruikt in houtbewerking en traditionele geneeskunde.
3. Tzalam (Lysiloma latisiliquum)
- Bloeiperiode: april – juli
- Waarom belangrijk: Veelzijdige boom die nectar en schaduw biedt.
- Opmerking: Geschikt voor herbebossing en bodembescherming, dankzij zijn stikstofbindende eigenschappen.
4. Dzizilché (Gymnopodium floribundum)
- Bloeiperiode: maart – juni
- Waarom belangrijk: Produceert hoogwaardige nectar en stuifmeel; veel gebruikt in honing uit Yucatan.
- Opmerking: Belangrijke soort voor imkers in het voorjaar. De mintgroene bloemen lijken op bladeren.
5. Chaka (Bursera simaruba)
- Bloeiperiode: april – augustus
- Waarom belangrijk: Biedt nectar en stuifmeel in de warmere maanden wanneer andere bloemen schaars zijn.
- Opmerking: Te herkennen aan de rode, afbladderende schors. Volgens Cecilia Uh en Patricio Moo een sleutelsoort. De honing heeft een donker amberkleurige tint en een kruidige smaak.
6. Klimplanten (bejuco)
- Bloeiperiode: varieert per soort
- Waarom belangrijk: Bieden nectar in verschillende microklimaten en seizoenen.
- Opmerking: Worden vaak over het hoofd gezien. Cecilia Uh noemde San Diego en Tsots Kab als waardevolle soorten.
7. Fruitbomen
- Bloeiperiode: januari – juni (afhankelijk van soort)
- Waarom belangrijk: Leveren nectar tijdens droge periodes en zijn vooral belangrijk voor de melipona (steekloze) bij.
- Opmerking: Van belang in tuinen, milpa’s (traditionele landbouwpercelen met gemengde gewassen) en agroforestrysystemen. Aanbevolen soorten zijn mango, citrus en huaya.
Een Bijvriendelijke Tuin
Wil je je tuin of terras bijvriendelijk maken? Hier zijn enkele tips:
- Vermijd pesticiden: Zelfs kleine hoeveelheden kunnen dodelijk zijn voor bijen.
- Denk aan variatie: Combineer bloemen, struiken en bomen voor een evenwichtig ecosysteem.
- Zorg voor een gespreide bloei: Plant soorten die op verschillende momenten bloeien, zodat er het hele jaar voedsel is.
- Laat ‘onkruid’ staan: Wilde bloemen zijn waardevol voor bijen, maar verwijder ze als het nodig is.
- Overweeg een mini-tuin: Een klein hoekje met bijenvriendelijke planten kan al een groot verschil maken.
Conclusie
Inheemse bomen en bloemen zijn onmisbaar voor de bijen in Yucatan, en daarmee ook voor onze rauwe honing. Door de juiste soorten te planten, ook op plekken die er ‘verwaarloosd’ uitzien, geef je de natuur een kans om zich te herstellen. Of je nu een boom plant of wilde bloemen een kans geeft, elke inspanning telt.